FORUM112

Yumurtalık Hiperstimulasyon Sendromu (OHSS)

Bu durum, yumurta geliÅŸimi için folikül uyarıcı hormon (FSH) tedavisi yapılan kadınlarda meydana gelmektedir. Bazı hastalar, verilen ilaç ve doza aşırı derecede tepki verirler. Çok fazla sayıda yumurta geliÅŸimi saÄŸlanırsa, yumurtalıkların boyutlarının artması ve aşırı uyarılmış olan bu yumurtalıklardan gelen yüksek hormon seviyeleri nedeniyle uyarılmayı izleyen iki hafta içerisinde bazı yan etkiler meydana gelebilir. Bu yan etki ve belirtilerin birleÅŸimine ise “Yumurtalık Hiperstimulasyon Sendromu” (Ovarian hiperstimulasyon sendromu-OHSS) denilmektedir.

OHSS, yumurtalıkların uyarıldığı “ovulasyon induksiyonu” iÅŸlemini geçirmiÅŸ ve yumurtalar oluÅŸmuÅŸ sonrasında da yapay döllenme uygulaması yapılmış hastalarda görülebilir. Ancak, mümkün olduÄŸu kadar çok yumurta oluÅŸumunu saÄŸlamak için yumurtalıkların yüksek dozda uyarıldığı Tüpbebek programlarında bu durum çok daha sıklıkla görülmektedir. Belirgin OHSS'in IVF programında görülme sıklığı tüm hastaların %5'indedir. Belirgin OHSS ile, belirgin problemleri olan ve bu nedenle hastanede tedavi görmeleri gereken hastalar kastedilmektedir.

Tüpbebek programında olan hastaların neredeyse tümü bir şekilde ufak tefek OHSS belirtileri yaşamaktadırlar. Ama bu hastaların çoğunda bu belirtiler normal yaşamı etkilemeyecek düzeyde kontrol altına alınabilmektir.

OHSS'in BELÄ°RTÄ°LERÄ°
• Büyümüş yumurtalıklar nedeniyle alt batın bölgesinde geliÅŸen aÄŸrılar,
• Bulantı, kusma ve diyare (ishal),
• AkciÄŸerlerde sıvı birikimi nedeniyle nefes darlığı (ağır vakalarda görülebilmektedir),
• Kan pıhtılaÅŸmasında artma nedeniyle damarlarda pıhtı oluÅŸma potansiyeli (ağır vakalarda görülebilmektedir),
• Vücut sıvı ve elektrolit dengesinde belirgin dengesizlikler,
• Ağır vakalarda dehidratasyon (susuz kalma).

HÄ°PERSTÄ°MULASYON NASIL MEYDANA GELMEKTEDÄ°R?

OHSS'in nedenleri tam olarak tanımlanamamaktadır. Bu sendrom çok seyrek olarak yumurta sayısı normal veya düşük olan kadınlarda görülür.
Ancak genel olarak bu tür etkilerin görülmesi için çok yüksek dozda yumurtalık uyarılması gerçekleştirilmiş olması gereklidir.

Bu sendromun, 10 yumurtadan daha az sayıda yumurta toplanması yapılmış hastalarda görülmesi oldukça nadir rastlanan bir durumdur. Gelişen yumurta sayısının artması ile bu sendromun ortaya çıkma riski artmaktadır.

Yumurtalık ve diğer organlar tarafından salgılanan çeşitli hormonlar ve kimsayallar, vücuttaki küçük kan hücrelerinin geçirgenliğini etkileyebilmektedir. Bu durum, olmaması gereken yerlerde sıvı birikiminin olmasına neden olmaktadır. (örneğin, arterler ve damarlar yerine karın boşluğunda veya deri altındaki dokularda sıvı birikimi olması). Böyle bir durum şişkinlik ve rahatsızlık yaratmaktadır.

Böbreklere giden suyun azalması nedeniyle, daha az idrar oluşmakta ve vücuttaki sodyum ve potasyum dengesi zarar görebilmektedir.

NE ZAMAN DOKTORUNUZA BAÅžVURMALISINIZ?

Hiperstimulasyon Sendromu ile ilgili kaygılar yaşıyorsanız ve aşağıdaki belirtilerden herhangi birinden şikayetçi iseniz doktorunuzla iletişim kurmalısınız:

• Hızlı kilo artımıyla birlikte alt karın bölgesinde sürekli bir aÄŸrı nedeniyle uyku problemi çekiyorsanız ve sürekli aÄŸrı kesici kullanmanız gerekiyorsa
• Sürekli bulantı, kusma ve/veya diyare durumunda
• Karın bölgesinde gerginlik (ÅŸiÅŸme) nedeniyle rahatsızlık ve nefes darlığı çekiyorsanız
• Bir bacakta ÅŸiÅŸme olması, göğüs aÄŸrısı veya baldırlarda hassasiyet olması durumunda

OHSS'in TEDAVÄ°SÄ°

(a) Hafif Åžiddette Hiperstimulasyon

• Hafif Åžiddette hiperstimulasyon, karın bölgesinde ÅŸiddetli olmayan gerginlik ve aÄŸrı ile karakterize edilir ve genellikle yatak istirahati ve aÄŸrı kesicilerle tedavi edilir.
• Ağızdan sıvı alımı ile vücudun sıvı alması korunur.
• Sık aralıklarla az yemek yenmesi saÄŸlanır.
• Hastanede yatarak tedavi nadiren gerekli olur.

(b) Orta ve Yüksek Şiddette Hiperstimulasyon

Bu düzeyde bir sorun; genellikle gözlem ve yatak istirahatı amacıyla hastanın hastanede yatarak tedavi görmesini gerektirir. Tedavinin diğer öğeleri olarak
• Vücuda sıvı ve protein takviyesi amacıyla damar yolu açılır.
• Enjeksiyonla bulantı ve kusma giderici ilaçlar verilir.
• Kanın aşırı pıhtılaÅŸmasını engellemek amacıyla heparin enjeksiyonu yapılır.
• Elektrolit ve sıvı dengesinin takibi için günlük kan testleri gerçekleÅŸtirilir.
• Parasentez. Bu yöntem bir teflon kateter vasıtasıyla karın boÅŸluÄŸunda biriken sıvının alınması iÅŸlemine verilen ad olup, ileri seviyede hiperstimulasyonun tedavisinde kullanılan en faydalı tedavilerden biridir. Ultrason altında yapılan nispeten acısız bir iÅŸlemdir.
Yüksek şiddette hiperstimulasyon sendromlu hastaların büyük çoğunluğunda bu tedaviyi takip eden birkaç gün içerisinde belirgin iyileşmeler gözlemlenmektedir.

En şiddetli sendrom şikayetleri ile başvuran hastaların bile büyük çoğunluğu 7-10 günlük bir süreçte iyileşmektedirler. Bu sendromun gelişmesi riski, IVF programında düşük dozlu hiperstimulasyon protokollerinin uygulanması ile azaltılabilir. Özelllikle polikistik over sendromlu hastalar daha yüksek risk altında olacaklari için, IVF programı sırasında bu riski doktorları ile konuşmalıdırlar. OHSS hamile kalma ihtimalinizi azalmayacak olup, genellikle olumlu sonuçlar nedeniyle meydana gelmektedir.