FORUM112

Yirmi dokuzuncu Osmanlı Sultanı. Ä°slam halifelerinin doksan dördüncüsüdür. Babası Birinci Abdülhamit Han, annesi AiÅŸe Sineperver Valide Sultandır. Ä°stanbul’da 8 Eylül 1779’da doÄŸdu. ÅžehzadeliÄŸinde yüksek din ve fen bilgileri öğretilerek yetiÅŸtirildi. Amcası Sultan Selim Han’ın ıslahat fikirlerine karşı çıkan bazı devlet adamları, yeniçerileri tahrik ettiler. Neticede Kabakçı Mustafa’nın sevk ve idaresinde ayaklanan yamaklar, Selim Han’ı tahttan indirerek Åžehzade Mustafa’yı sultan ilan ettiler (29 Mayıs 1807).
Devlet idaresini ele geçiren asiler, Nizam-ı Cedid kuvvetlerini dağıttılar. Ä°syanın teÅŸvikçisi Köse Musa PaÅŸa, Sultan Selim taraftarlarını birer birer ortadan kaldırdı. Ä°stanbul’daki isyan, Rus cephesindeki ordunun disiplinini de bozdu. Orduda bulunan Selim Han taraftarları, Rusçuk ayanı Alemdar Mustafa PaÅŸa’nın yanına sığındılar. Bu hadiseler üzerine Mustafa Han, Sadrazam Hilmi PaÅŸa’yı azlederek yerine Çelebi Mustafa PaÅŸa’yı sadarete getirdi. Osmanlı ordusundaki bu karışıklıktan faydalanan Ruslar, Eflak ve BoÄŸdan’da bazı kaleleri ele geçirdiler. Ancak, bu sırada Fransa Ä°mparatoru Napoleon karşısında zor durumda kalmaları, barış istemelerine sebep oldu. Rusya’nın Eflak, BoÄŸdan ve diÄŸer zaptettiÄŸi yerleri tahliye ederek çekilmesi ÅŸartıyla, 20 AÄŸustos 1807’de mütareke imzalandı.

Dördüncü Mustafa Han, Rusya ile yapılan mütarekeden sonra Ä°stanbul’da asayiÅŸi saÄŸlayabilmek için harekete geçti. Bu sırada asiler iÅŸi çığırından çıkararak, halkın mallarını yaÄŸmalamaya, yeniçeriler de her iÅŸe karışmaya baÅŸlamışlardı. Mustafa Han, öncelikle asilerin bir kısmını çeÅŸitli bahane ve vazifelerle saraydan uzaklaÅŸtırdı. Ancak, zorbaları tamamen sindirebilmek için büyük bir güce ihtiyacı vardı. Bunun için Alemdar Mustafa PaÅŸa’nın Ä°stanbul’a gelmesini istedi. Kendisine sadık, 16 bin kiÅŸilik kuvvetle harekete geçen Alemdar, öncelikle BoÄŸaz nazırlığı yapmakta olan Kabakçı Mustafa’yı öldürttü. Kabakçı’nın öldürülmesi, saray erkanı ve yeniçeriler arasında büyük telaÅŸa sebep oldu. Daha sonra Ä°stanbul’a giren Alemdar, zorbaları ortadan kaldırmaya ve fesatçıları sürmeye baÅŸladı. Bu sırada Alemdar’ın taraftarları Sultan Selim Han’ı tekrar tahta çıkarmaları için tahrike baÅŸladılar. Onun bu niyetini sezen Sadrazam Çelebi Mustafa PaÅŸa, kendisinden Ä°stanbul’u terk etmesini istedi. Alemdar Mustafa PaÅŸa da bunun üzerine, 28 Temmuz günü on beÅŸ bin kiÅŸiden fazla askeriyle Bab-ı aliyi bastı. Sadrazamdan mührünü aldı. Ancak, Üçüncü Selim’in yeniden tahta çıkması halinde kendilerini öldürteceÄŸinden korkan asiler ve bazı devlet adamları, padiÅŸahtan Üçüncü Selim ve Åžehzade Mahmut’un öldürülmeleri için ferman çıkarttırdılar. Nitekim, zorla saraya giren Alemdar, Selim Han’ın hançer darbeleriyle ÅŸehit edilmiÅŸ cesediyle karşılaÅŸtı. Hizmetkarlarının yardımı ile hayatını kurtaran Åžehzade Mahmut’u padiÅŸah ilan etti (28 Temmuz 1808). Mustafa Han ise, Topkapı Sarayına yerleÅŸtirildi.

Dördüncü Mustafa Han, 14/15 Kasım gecesi meydana gelen Alemdar Mustafa Paşa Vakası sırasında yeniçerilerin saraya saldırmaları ve kendisini tekrar başa geçirmeye teşebbüs etmeleri üzerine, İkinci Mahmut Han taraftarlarınca öldürüldü (1808).

Mustafa Han, zeki ve tedbirli olmasına raÄŸmen Üçüncü Selim Han’ın tahttan indirilmesi neticesinde tahta çıkarılmış olmasından dolayı, isyancıların elinde kaldı. Yeniçerilerin tamamının zorba bir güruh haline gelmeleri sebebiyle, eÅŸkıyayı bertaraf edecek bir kuvveti yanında bulamadı. Bu sebeple, onların isteklerine boyun eÄŸmek zorunda kaldı. Daha sonra, asileri sindirmek üzere çağırdığı Alemdar Mustafa PaÅŸa’nın, Selim Han’ı tekrar tahta geçirme teÅŸebbüsü, Mustafa Han’ın aleyhte hareketine yol açtı. Ä°kinci Mahmut Han’ın saltanatı döneminden ve ıslahatlarından memnun olmayan bazı devlet adamları, yeniçerileri tahrik etmek suretiyle kendilerine yakın gördükleri Dördüncü Mustafa’yı tekrar tahta geçirmek üzere harekete geçtiler. Bu durum, neticede Mustafa Han’ın öldürülmesine yol açtı. Mustafa Han’ın cenazesi merasimle kaldırılarak, Bahçe Kapısında babası Birinci Abdülhamit’in türbesine defnedildi. Saltanat müddeti bir sene iki ay olup, vefat ettiÄŸinde otuz yaşında idi.

paylaşım için saol