FORUM112

Osmanlı padiÅŸahlarının yirmi ikincisi ve Ä°slam halifelerinin seksen yedincisi. Sultan Dördüncü Mehmed’in Rabia GülnuÅŸ Sultandan oÄŸlu olup 5 Haziran 1664’te Ä°stanbul’da doÄŸdu. Devrin alimlerinden iyi bir tahsil gördü. Devlet idaresi ve harp oyunlarını öğrendi. Maharetli bir okçu ve silahÅŸordu.
Ä°kinci Ahmed Hanın 6 Åžubat 1695’te vefatıyla tahta çıktı. PadiÅŸah olduÄŸunda, Osmanlı Devleti, on iki yıldan beri Avusturya, Lehistan, Rusya ve Venediklilerle harp ediyordu. Gayretli ve kahraman ruhlu bir hükümdar olan Sultan Mustafa Han, tahta çıkışının üçüncü günü sadrazama gönderdiÄŸi fermanda;

“Cenab-ı Hak, bu aciz, bu günahkar kuluna bir cihan padiÅŸahlığı ihsan etti. PadiÅŸahların hangisi zevk ve sefaya; kendi nefsinin rahatına düşmüş ise, eli altındaki memleketlerinin ve tebaasının huzuru ve rahatı kaçmıştır. Biz, bugünden zevki ve sefayı kendimize haram kıldık. Düşmana karşı ceddim (Kanuni) Sultan Süleyman gibi kendim sefere çıkmaya kat’i niyet ettim. Sizler ki veziriazamım, vüzera, ulema, vükela ve ocak aÄŸalarısınız, cümleniz bir yere gelip, bu hatt-ı hümayunumu okuyup düşününüz, gazaya gitmem mi makbul, yoksa Edirne’de oturup, kalmamız mı münasip? Din ve devlet ve halka hangisi faydalı, Allah için söyleşüp, doÄŸruyu bana bildiriniz vesselam...” buyurarak vazifeye baÅŸladı. Bu Hatt-ı Hümayun devlet adamlarını, alimleri, kumandanları, askerleri ve ahaliyi çok memnun edip coÅŸturdu. Hocası Seyyid Feyzullah Efendiyi yanından ayırmayıp, sultanlığında da çok istifade etti. Ordunun başında sefere karar verip, saltanatının ilk günlerinde sevindirici zaferler kazanıldı. 18 Åžubat 1695’te Sakız Adasının Venedik Ä°ÅŸgalinden kurtarılmasını temin eden Koyun Adaları Zaferi kazanıldı.

Venediklilerin sekiz harp gemisini ve bir çok cephanesini zapt eden Koyun Adaları Zaferi kumandanlarından kalyonlar kaptanı Mezomorta Hüseyin PaÅŸa, Kaptan-ı deryalığa yükseltildi. Venediklilerin Sakız’a tekrar saldırmasıyla Mezomorta Hüseyin PaÅŸa, 15 Eylül 1695’te düşmanı çekilmeye mecbur etti. Venedik donanmasını takip eden Hüseyin PaÅŸa, 18 Eylül 1695’te Midilli’nin Zeytinburnu açıklarındaki deniz muharebesinde de parlak bir zafer kazanarak düşmanın on üç gemisini tahrip etti.

Sultan Ä°kinci Mustafa Han, 30 Haziran 1695 tarihinde, Avusturyalıların iÅŸgalindeki Macaristan’ı kurtarmak için, ilk Avusturya seferine çıktı. Belgrad’da 9 AÄŸustos’ta topladığı Harp Divanında Janova-Lippa, Lugos ve havalisinin iÅŸgalden kurtarılmasına karar verildi. 9 Eylül’de Lippa Kalesi fethedildi. 22 Eylül 1695’te Kırım Hanı Selim Giray’ın da iÅŸtirak ettiÄŸi Lugos Muharebesinde, Osmanlı ordusu galip geldi. Lugos Zaferinden sonra Sultan Mustafa Han, sefer mevsimi geçtiÄŸinden, 18 Kasım 1695’te Ä°stanbul’a döndü.

Rus Çarı Deli Petro, Karadeniz’e inmek için Azak Kalesini üç aydan fazla kuÅŸatmışsa da, muvaffak olamamıştı. 13 Ekim 1695’te elli bin ölü vererek Azak’tan çekilen Deli Petro, Kefe Beylerbeyi Mustafa PaÅŸa ve Kırım Kalgayı Kaplan Giray’ın takibi sonucu daha da kayıp verdirilerek ateÅŸli silahları zapt edildi. Azak yenilgisinin öcünü almak isteyen Deli Petro, Venedik, Avusturya, Hollanda ve Prusya’dan teknik eleman ve yardım olarak 1696’da kaleyi tekrar kuÅŸattı. Azak Kalesini müdafaa için bırakılan beÅŸ yüz kadar asker, Deli Petro’nun yüz binlik ordusuna karşı altmış dört gün dayanabildi. Yardıma gönderilen kuvvetlerin zamanında yetiÅŸememesi üzerine Azak Kalesi, 6 AÄŸustos 1696’da vire ile teslime mecbur oldu. Bu hal, Sultan Mustafa Hanın ve bütün ülkenin büyük üzüntüsüne sebep oldu. Azak Kalesinin ikmalini ihmal eden ve yardıma memur edilip, zamanında yetiÅŸmeyen kumandanlar cezalandırıldı. Kuban Nehri aÄŸzına Açu’ya kale yaptırılarak, Moskof yayılmasını durdurma çaresi düşünüldü.

Ä°kinci Avusturya Seferine 1696 baharında çıkan Sultan Mustafa Han kumandasındaki Osmanlı ordusu, Saksonya Kralı Nalkıran Friedric ile General Heisler kumandasındaki düşman kuvvetleriyle 1696 yazında karşılaÅŸtı. 27 AÄŸustos 1696’da Olasch yakınlarında meydana gelen muharebede ÅŸiddetli taarruzlar oldu. Düşman ordusu fazla dayanamayarak, yenildi. TameÅŸvar tekrar zaptolundu.

Muzaffer padiÅŸah, Avusturya’ya son ve kesin bir darbenin vurulması için yeni bir seferin lüzumuna inanıyordu. Ancak, 17 Haziran 1697’de bu maksatla çıkılan sefer, sadrazam Elmas Mehmed PaÅŸa ile TameÅŸvar Muhafızı Koca Cafer PaÅŸanın PadiÅŸah’ı yanlış yola sevk etmeleri sonucu Zenta bozgununa sebep oldu. SavaÅŸta, Sadrazam Elmas Mehmed PaÅŸa ile on üç beylerbeyi ve binlerce asker ÅŸehit oldu. Sultan Mustafa Han, süvari kuvvetleriyle TameÅŸvar’a çekildi. Sadrazamlığa Amcazade Hüseyin PaÅŸayı getirdi.

Zenta bozgununun tesiriyle Osmanlı ordusunda disiplin kalmamıştı. Bundan faydalanan Avusturya kuvvetleri, Sava Nehrini geçerek Bosna eyaletine kadar girdiler. Saray Bosna ÅŸehrine kadar olan sahalar tahrip edildi. Ancak Bosna beylerbeyliÄŸine getirilen Daltaban Mustafa PaÅŸa, Bosna’da bulunan Avusturyalılara taarruz ederek onları memleketlerine kadar sürmeye muvaffak oldu.

Zenta Vakası, Osmanlı devlet adamlarını, sulha taraftar hale getirdi. Avusturya da harbe taraftar olmadığı için, Ä°ngiliz ve Felemenk (Hollanda) elçilerinin tavassut teklifi her iki devletçe de kabul edildi. Karlofça’da, antlaÅŸma görüşmeleri devam ederken, Sultan Mustafa Han, hudut tecavüzlerine karşı serdar tayin edilen Sadrazam Amcazade Hüseyin PaÅŸa kumandasındaki yüz bin Osmanlı ve otuz bin Kırım askerini Belgrad’a gönderdi. Akdeniz, Karadeniz ve Tuna donanmaları, yeni gemilerle takviye edilerek, harekete hazır hale getirildi. Semendire ve Belgrad önlerinde bekleyen Osmanlı ordusu, uzun süren görüşmeler üzerine, Kasım 1698’de geri döndü. Uzun görüşmelerden sona Avusturya, Venedik ve Lehistan, 26 Aralık 1699’da Karlofça AntlaÅŸmasını imzaladı. (Bkz. Karlofça AntlaÅŸması)

Buna göre; Macaristan’la Erdel Avusturya’ya terk edilerek, Sava ve Unna nehirleri hudut kesildi. Mora, Dalmaçya ve Aya Mavri Adası Venediklilere, Ukrayna ve Podolya Lehistan’a verildi. Rusya ile antlaÅŸma 14 Temmuz 1700’de yapıldı. Azak Kalesi, Ruslara bırakıldı.

Sultan Mustafa Han, Karlofça AntlaÅŸmasından sonra askeri ve mali teÅŸkilatlarda ıslahat hareketlerine giriÅŸti. Donanmada, çektiri usulünün kullanılması terk edilerek kalyon sistemine geçildi. Bahriyenin ıslahı ve ihtiyaçlarının giderilmesi için bir kanunname ilan edildi. Ancak, bilhassa kapıkulu ocakları arasında yapılan ıslahatlar, yeniçeri ve sipahilerin hoÅŸuna gitmedi. Bazı devlet adamlarının tahrikiyle baÅŸlayan ayaklanma sonunda, Sultan Mustafa Han, 22 AÄŸustos 1703’te tahttan indirildi. Saraya geldiÄŸinde kapıda kendisini feryad ederek karşılayan Valide Sultanın elini öptükten sonra; “Kul beni tahttan indirmiÅŸler, yerime karındaşım Sultan Ahmed’i padiÅŸah eylemiÅŸler. Allah mübarek eyleye, evlatlarım kendisine Allah emaneti olsun” sözleriyle kendisine ayrılan özel daireye çekildi. Mustafa Han, hizmetleri ortadayken karşılaÅŸtığı bu durumdan dolayı çok müteessir oldu. Ä°stiska hastalığından da muzdarip bulunan Sultan, nihayet 20 Aralık 1703’te vefat etti. Yeni Cami yanında Valide Sultan Türbesine defnedildi. Babası Dördüncü Mehmed Han da bu türbededir.

Dokuz yıla yakın Osmanlı sultanlığı yapan İkinci Mustafa Han, muktedir ve değerli bir padişahtı. Orduların başında sefere giden, son Osmanlı sultanıdır. Alimlere ve hocasına karşı hürmeti çok fazlaydı. Edebiyata meraklı olup Meftuni ve İkbali mahlasıyla şiirler yazardı.

Ä°kinci Mustafa Han devrinde, devlet adamları ve alimler, kıymetli ilmi ve sosyal müesseseler yaptırmışlardır. Hocası Seyyid Feyzullah Efendi, Fatih’te yaptırdığı medrese ile deÄŸerli ve nadide kitapların toplandığı bir kütüphane; Sadrazam Amcazade Hüseyin PaÅŸa, Saraçhane’de bir medrese, kütüphane ve çeÅŸme; Sadrazam Rami Mehmed PaÅŸa Eyüp’te bir mektep ile çeÅŸme; Damad Ali PaÅŸa bir kütüphane yaptırmışlardır. Sultan Mustafa Hanın silahtarı olan Çorlulu Ali PaÅŸa tarafından tersane içinde iki katlı cami yapılmıştır. Ä°kinci Mustafa Hanın hanımı Saliha Sultan, oÄŸlu birinci Mahmud Han zamanında Azapkapısı’nda sebil, çeÅŸme, hamam ve mektep yaptırıp Arap Camiini tamir ettirerek geniÅŸletti.

paylaşım için saol