FORUM112

Klor oda sıcaklığında ve normal atmosferik basınçta kolayca gaz haline geçebildiğinden üst ve alt solunum yollarında akut hasara neden olarak zehirlenmeye neden olabilir. Üst ve alt solunum yollarını etkileyebilmesinin temel nedeni suda orta derecede çözünebilme yeteneğidir. Ancak çözünme yeteneğinin az olması nedeniyle etkilerinin ortaya çıkması 8-10 dakika alabilir ve bu süre zarfında da kişi klor gazını solumaya devam edebilir. Havadan ağır olduğu için yer seviyesine yakın yüksekliklerde bulunur. Ortamın kokusunu değiştirebilmesi için ortam havasında 0.3-0.5 ppm düzeylerine ulaşması gerekir. Klor içeren ürünlerin doğrudan yutulması veya teması sonucu meydana gelen zehirlenmelerin temelinde de aşağıdaki mekanizmalar geçerlidir (32).

Klorun suda çözünmesi sonucunda aşağıdaki reaksiyonlar ve ürünler meydana gelir:

1) Cl2 + H2O --> HCl (hidroklorik asit) + HOCL (hipokloröz asit)

veya

1) Cl2 + H2O --> 2 HCl + [O-]

2) HOCl --> HCl + [O-]

Bu reaksiyonlar sonucunda meydana gelen hidroklorik ve hipokloröz asitler biyolojik olarak hasara neden olabilirler. Ancak temel hasarın bu reaksiyonların oluşumu sırasında meydana gelen hücresel hasarla ilişkili olduğu düşünülmektedir. Bu iki asidin oluşumu sırasında aynı zamanda serbest oksijen radikalleri de oluşmakta gerçek hasarın oluşan serbest radikaller nedeniyle olduğu kabul edilmektedir. Ancak hidroklorik asit suda kolayca çözünmektedir ve bu nedenle konjuktiva ve üst solunum yolu mukozasında hasara neden olabilmektedir. Hipokloröz asit de suda kolayca çözünmekte ve benzer şekilde özellikle muköz membranları etkilemektedir (32). Klor zehirlenmesine vücut cevabını etkileyen başlıca faktörler: (a) ortamdaki klor gazı konsantrasyonu, (b) etkilenim süresi, (c) maruz kalan dokunun su içeriği ve (d) bireysel duyarlılık.

Erken Belirti ve Bulgular: Klora maruz kalma durumunda ortaya çıkan belirtiler konjuktiva, burun, farenks, larinks, trakea ve bronşlarda meydana gelen akut inflamasyona bağlıdır ve genelde bu bölgelerde yanma-batma tarzı şikayetler ortaya çıkar. Mukozal damarlarda meydana gelen hiperemiye bağlı gelişen lokal ödem solunum yollarında ciddi sorunlara neden olabilir. Alveollerde meydana gelen ödem pulmoner konjesyonla sonuçlanabilir.

Patolojik bulgular spesifik değildir. Pulmoner ödem, pnömoni, hyalen membran oluşumu, pulmoner tromboz ve ülseratif trakeobronşit gelişebilir. Ancak en belirgin bulgu pulmoner ödeme bağlı gelişen hipoksidir. Hipoksi etkilenime bağlı olarak dakikalar veya saatler içinde gelişebilir ve ölümcül olabilir (32).

Gözde nadiren şiddetli hasar meydana gelir ve yanık veya kornea hasarı şeklinde olabilir. İleri vakalarda gözde ülserasyon ve skar olşumuna kadar giden tablolar görülebilir.

Tablo 6. Klor Zehirlenmelerinde Ortaya Çıkan Belirti ve Bulgular (32)

Belirtiler

* Öksürük (% 52-80)

* Nefes darlığı (% 20-51)

* Göğüs ağrısı (%33)

* Boğaz ve sternum arkasında yanma hissi (%14)

* Bulantı - kusma ( %8 )

* Gözde veya burunda yanma/batma (% 4-6)

* Tıkanıklık, boğulma hissi

* Kas güçsüzlüğü

* Baş dönmesi

* Karın bölgesinde rahatsızlık hissi

* Başağrısı

Bulgular

* Solunum seslerinde azalma

* Takipne

* TaÅŸikardi

* Wheezing

* Burunda kızarıklık

* İnterkostal ve subkostal çekilmeler

* Siyanoz

* Rinorea

* Gözlerde yaşlanma

* Seste kabalaÅŸma veya stridor

* Raller

Klor Zehirlenmelerinde İlkyardım (32)

1. Öncelikle kişiyi zehirlenme ortamından uzaklaştırın ve temiz havaya çıkarın.

2. Kendinizi tehlikeye atmadan kişinin zehirlenmesine neden olan maddenin kabını alıp sağlık görevlilerine vermek üzere muhafaza edin.

3. Cilde ve göze temas varsa %0.9?luk serum fizyolojik ile dekontaminasyon işlemine başlayın, serum fizyolojik bulunamıyorsa bol su ile temas bölgelerini yıkayın.

4. Solunum veya kalp atımının durması halinde suni solunum ve kalp masajına başlayın, ancak hasta çamaşır suyu vs yutmuş ise ağızdan ağza solunum yapmayın, diğer bir suni solunum yöntemi kullanın.

5. Hastayı kusturmaya çalışmayın.

6. Daha ileri işlemler için bir sağlık kuruluşuna acil olarak müracaat edin.

KAYNAK: OĞUR R, TEKBAŞ ÖF, HASDE M. KLORLAMA REHBERİ (İÇME VE KULLANMA SULARININ KLORLANMASI). Ankara, 2005. ISBN: 1302-0471