FORUM112

Kırık iyileşmesi

Kırık kemiğin tamiri,kırık oluştuğu andan itibaren başlamaktadır.Kırığın iyileşmesi (konsolidasyonu) bugüne kadar tam olarak aydınlatılamamıştır.Kırık iyileşmesi birbirini tamamlayan 3 devreden oluşur;

1.İnflamatuvar(Hematom) dönem,
2.Tamir(kallus) dönemi,
3.Yeniden şekillenme(remodeling) dönemi.

1.INFLAMATUVAR DÖNEM (1-4 gün)

Kemik kırıldığında,endosteum,periost ve çevre yumşak dokular parçalanır.Bu arada,kan ve lenf damarları da parçalanarak dokular arasına kan ve lenf sıvısı ile eksuda birikir,buna kırık hematomu denir.Kırık hematomu iyileşme ile yakından ilişkilidir.

Böhler’e göre ilk 48 saat içinde,kırık uçlarında 1-5 mm.geniÅŸliÄŸinde nekroz(ölü hücreler) sahası geliÅŸir.Nekrotik kemik hücrelerinin absorbsiyonu sonucu kırık uçları arasında açılma oluÅŸur.Buna Böhler’in kaçınılmaz kısalığı denir.Nerkrotik hücrelere karşı akut inflamatuvar yanıt oluÅŸur.Bu dönemde polimorfonükleer lökositler olaya iÅŸtirak eder.

2.TAMİR DÖNEMİ (4-40 gün)

Kırık hematomu 48 saat içinde organize olur.Hematomun çevresindeki damarlardan hematom içine fibroblast infiltrasyonu gelişerek, immatür vaskülerize kallus dokusunu oluşturur.Bu döneme fibröz kallus dönemi denir.Bu dönem ilk 7 günlük süreyi içerir.Bu fibröz doku kıkırdak ve olgunlaşmış genç kemik fibrillerinden oluşur.Ortamda yeterli oksijen varsa,kemik gelişimi ve iyileşme olur.Zamanla kıkırdak doku belirginleşir,bu döneme kıkırdak kallus(kartilajinöz kallus) denir.Daha sonra kalsiyum hidroksiapatit kristallerinin olaya katılmasıyla,sert kemik dokusu oluşur.

3.YENİDEN ŞEKİLLENME DÖNEMİ (25-100 gün)

Remodeling döneminde; bir taraftan kemikleşme olurken, diğer taraftan osteoklastik faaliyetle rezorbsiyon ve bunu izleyen kemikleşme olur.Kemiğin yeniden şekillenmesi uzun ekseni yönünde etkileyen stress kuvvetlerinin ortaya çıkardığı elektromanyetik bir alan sayesinde olur.Kemiğin yeniden şekillenmesi ortalama bir yıl sürer ve bu süre sonunda,kemik iliği ve kemik korteksleri yeniden devamlılık kazanır.

Wolf Kanunu:Bir kemiğin genetik modele göre gelişmesi veya kırılan kemiğin iyileşmesi ve yeniden şekillenmesi, kemiği uzun ekseni istikametinde etkileyen stress kuvvetlerinin yarattığı elektromanyetik alan sayesinde olur.

KIRIK İYİLEŞMESİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER

A.LOKAL FAKTÖRLER

1-Kırılan kemiğin beslenmesinin zayıf olması(tibia 1/3 distal cisim kırığı), kırık hematomunun dışarıya akması(açık kırık), kırık iyileşmesini geciktirir.

2-Tam olmayan kırıklar(Fissur), spongioz yapıdaki kemiklerin kırıkları çabuk kaynar. Kortikal kemik kırıkları daha güç kaynar. Kırık uçları birbirinden uzaksa, kaynama gecikmesi veya kaynamama görülür. Eklem içi kırıklar sinovyal sıvının taşıdığı fibrinolizin nedeniyle geç kaynarlar.

3-Yeterli şekilde ve sürede tesbit kırık kaynamasının temel prensibidir.

4-Patolojik Nedenler; lokal malign hastalıklarda, metabolik hastalıklarda(DM,Rickets), osteomyelit ve radyasyon, kırık iyileşmesini negatif yönde etkiler.

5-Enfeksiyonlar kırık iyileşmesini geciktirir.

B-SİSTEMİK FAKTÖRLER

1-Yaş:Hasta ne kadar genç ise kırık o kadar erken iyi olur.

2-Mineraller ve Vitaminler:Vit-A,B,C,D,kalsiyum,fosfor,çinko gibi mineraller kırık iyileşmesini pozitif yönde etkiler. Vit-A ve Vit-D hipervitaminozu kırık iyileşmesini geciktirir.

3-Hormonlar ve Enzimler:Anabolizan hormonlar proteine bağlı kalsiyumun artmasına neden olur. Troid hormonu, GH, Insulin, Kalsitonin, anabolik steroidler, kondroitin sülfat ve hyoluronidaz kırık iyileşmesini olumlu yönde etkiler.Kortikosteroidler ise;osteoblast gelişimini yavaşlattığından, kırık iyileşmesini geciktirir.

4-Elektrik akımı:Kırık sahasına elektrik akımı verilmesi(20-40 mA,DC) kırık iyileşmesini hızlandırır.

5-Kırık yerine uygulanan yerel stress ve egzersizler de kırık iyleşmesini hızlandırır. İyi tesbit yapılmış kırıklarda, erkenden yük verilmesinin kemik iyileşmesi ve şekillenmesini olumlu yönde etkiler.

6-Kronik enfeksiyonlar, anemi(kansızlık), denervasyon, raşitizm, radyasyon, antikoagülanlar (Dikumarol) kırık, hiperbarik oksijen (uzun süreli) kırık iyileşmesini negatif etkiler.

7-Growth Faktörler(büyüme Faktörleri):Insülinlike Growth Factör-I,II,Fibroblast Growth Factör,Epidermal Growth Factör,Bone Morfojenik Protein gibi faktörler kemik iyileşmesini olumlu yönde etkiler.