FORUM112

Åžeyh Åžamil (1797 - 1871)



Ä°mam Åžamil 1797 yılında Dağıstan’ın Gimri köyünde dünyaya geldi. Babası bölgenin yerli halklarından Avar Türklerine mensup Dengau Muhammed’dir. 15 yaşında iken at binerek kılıç kuÅŸandı. 20 yaşına geldiÄŸinde iki metreyi aÅŸan boyu ile atlama, ateÅŸ etme, güreÅŸ, koÅŸu, kılıç gibi spor dallarında üstün yetenek sahibi olmuÅŸtu.

Öğrenimine bilgin Said Harekani’nin yanında baÅŸladı. Daha sonra kayınpederi olan NakÅŸibendi Åžeyhi Cemaleddin Gazi Kumuki’nin öğrencisi oldu. Kendinden önce Ä°mamet makamında bulunan Gazi Muhammed ve Hamzat Beg’in müşavirliÄŸini yaptı. Son derece sade ve kanaatkar bir hayatı vardı.

Ä°mam Åžamil, muhtelif zamanlarda beÅŸ defa evlenmiÅŸ ve bu izdivaçların bazıları dini ve siyasi sebeplerle olmuÅŸtu. Åžamil’in Fatimat, Cevheret, Zahidet, Emine ve Åžovanat ismindeki zevcelerinden Ahmed Cemaleddin, Muhammed Gazi, Muhammed Said, Muhammed Åžefi, Cemaleddin ve Muhammed Kamil isimli altı oÄŸlu ile Fatimat, Nafisat, Necabat, Bahu-Mesedu ve Safiyat isimli beÅŸ kızı oldu.

Şamil, İmam yani devlet başkanı seçildikten sonra ilk iş olarak iç işlerini ele aldı. Ruslara karşı daha etkili savaşmak için lüzumlu idari ve askeri teşkilatları yeni esaslara göre tanzim etti. Bir taraftan askeri tedbirler alıp düşmana karşı savunma savaşları verirken, diğer taraftan da muntazam adli ve idari sivil bir devlet mekanizması geliştirmiş, medreselerde eğitime önem verdirmiş, fikir ve sanat alanında da büyük adımlar atılmasını sağlamıştır. Döneminde tophaneler, baruthaneler, silahhaneler yapılmış, muntazam birlikler halinde askeri teşkilat kurulmuştur.

Güçlü hitabeti, kararlı tutumu ve askeri dehasıyla büyük başarılar kazanmış, ünü kısa zamanda yayılarak, otoritesi Dağıstan civarında yaşayan geniş topluluklar tarafından kabul edilmiştir.

İmam Şamil, idare sistemini yeniden düzenlerken, ülkeyi naiplik ve vilayetlere ayırarak bunların başına hem askeri hem de sivil yetkilerle donatılmış naipleri getirdi. Üç veya dört naiplik bir vilayet idi. Vilayetlerin başındaki naibin rütbesi daha yüksekti.

Ayrıca, her biri birer savaÅŸ kahramanı olan bu yüksek rütbeli naiplerden Ahverdil Muhammed, Kabet Muhammed, Åžuayıb Molla, TaÅŸof Hacı, Danyal Sultan, Nur Muhammed, Hitinav Musa, Sadullah, Duba Hacı, Hacı Murat ve Åžamil’in büyük oÄŸlu Muhammed Gazi, gazavat’ın adı anılması gereken baÅŸlıca kahramanları oldular.

Åžamil imam seçildiÄŸi 1834 yılından 1859 yılına kadar Rusya’nın büyüklüğü ve kudretine raÄŸmen yılmadan mücadeleyi sürdürdü. Kendinden önceki iki imamın döneminde de fiilen 10 yıl savaÅŸlara iÅŸtirak ettiÄŸinden durup dinlenmeden cihad ettiÄŸi süre tam 35 yılı bulmuÅŸtur. Bu süre zarfında Rus kuvvetlerine büyük zayiatlar vermiÅŸ ancak kısıtlı sayıdaki asker sayısı da günden güne erimiÅŸtir. 1839’da Ahulgo Tepesinde 3.000 mürid ile General Grabbe komutasındaki 10.000’i aÅŸkın üstün donanımlı Rus ordusunun kuÅŸatmasına 80 gün süreyle direniÅŸi harp tarihine geçmiÅŸtir. Åžamil bu savaÅŸta eÅŸi Cevheret’i, oÄŸlu Said’i ve kızkardeÅŸi Mesedo’yu kaybetmiÅŸ, 8 yaşındaki oÄŸlu Cemaleddin’i Ruslara rehin vermek zorunda kalmıştır.

Bu dehşet verici savaşlarda sadece insan kaybı olmadı. Ruslar, ancak aylar süren savaşlar sonunda işgal edebildikleri bölgelerde, ağaçları, ormanları yakıp, bir tek canlı yaratık bırakmadan ilerlerdiler.

Savaşlara iştirak eden Rus komutanlarından Milyutin, 80 gün devam eden Ahulgo savaşı hakkında hatıratında şu satırlara yer verir; "Artık muharebenin sevk ve idaresi kumandanların elinden büsbütün çıkmıştı. Hiddetlerinden köpürmüş, adeta çıldırmış bir hale gelen dağlılar, ulu orta askerlerimizin üzerine saldırıyor, süngü ucunda can verinceye kadar dövüşüyorlardı. Kadınlar bile kendilerini kudurmuş gibi müdafaa ettiler ve silahsız oldukları halde sıra sıra süngülerimizin üzerine atıldılar. Lakin muvaffakiyet için her türlü fedakarlığı göze almış olan Rus kumandanlığı inatla taarruzlara devam etti. Teslim olmayı katiyyen reddeden dağlılar, hiçbir ümitleri kalmadığı halde kahramanca dövüştüler. Kadınlar, çocuklar ellerindeki kamalarla Ruslara hücum ediyor, süngülerin önünde göz kırpmadan can veriyorlardı. Bazıları ise kendilerini ve çocuklarını korkunç uçurumlara atıyorlardı. Yaralılar bile inanılmaz şekilde dövüşüyordu."

Dost ülkelerden hiçbir yardım göremeyen Ä°mam Åžamil’in, nihayet elindeki bütün kuvvet kaynakları tükenir ve 1859’un 6 Eylül’ünde Gunip’te Prens Baryatinsky komutasındaki 70.000 kiÅŸilik Rus ordusuna, yanında birkaç yüz kiÅŸi kalıncaya kadar direndikten sonra teslim olur.

Ä°mam Åžamil, aile efradı ve 40 kadar adamı Petersburg’a Çar’ın sarayına götürülür. Rus Çarı II.Aleksandr tarafından sarayın kapısında hayrete düşülecek derecede nazik karşılanır. Çar, babası 1.Nikola’ya ve ihtiÅŸamlı ordularına tam otuzbeÅŸ yıl Kafkasya’yı zindan eden, zamanının bu en büyük kahramanını karşısında görür görmez, yüzünden ve sakalından hayranlıkla öpmekten kendini alıkoyamaz.

Ä°mam Åžamil bir ay kadar sarayda misafir edildikten sonra, saygın tutsak olarak esaret yıllarını geçireceÄŸi Kaluga’ya gönderilir.

Ancak Åžamil ve ailesine esaret çok ağır gelir. Ä°ki yıl içinde Åžamil’in simsiyah saçları beyazlar. Büyük kızı Nafisat ile gelini Muhammed Gazi’nin karısı Kerimet üzüntüden vereme yakalanarak ölürler.

Aradan ancak on yıl geçtikten sonra Çar, onun Hac’ca gitmesine izin verir. Ancak bir tedbir olarak oÄŸlu Muhammed Åžefi’yi alıkoyar ve Hacc’ı ifa ettikten sonra derhal Rusya’ya dönmesini ÅŸart koÅŸar.

Åžamil, 1870 yılında maiyetindeki adamları ile birlikte Rusya’dan ayrılarak önce Ä°stanbul’a uÄŸrar. Sultan Abdülaziz tarafından karşılanarak sarayda ağırlanır. Åžamil’in Ä°stanbul’a uÄŸradığı haberi duyulduÄŸunda ÅŸehirde yer yerinden oynamış, halk bu büyük kahramanı görebilmek için saray kapılarına akın etmiÅŸti.

Åžamil, aÅŸkına düştüğü son menzile bir an evvel varmak için Sultan’ın kendisine tahsis ettiÄŸi gemi ile yola koyulur. Cidde limanında Mekke Emiri, ÅŸehrin ileri gelenleri ve mahÅŸeri bir kalabalık tarafından törenlerle karşılanarak Mekke’de Şürefa dairesinde misafir edilir.

Hac sırasında orada bulunduÄŸunu duyan, dünyanın dört bir yanından gelmiÅŸ yaklaşık yüzbin müslümanın onu görmek için yarattığı izdiham sonucu, hükümet makamları Ä°mam Åžamil’i Kabe’nin üstüne çıkarmak suretiyle bu hayran kalabalığın arzusunu tatmin edebildi.

Åžamil, hac farizasını yerine getirdikten sonra Medine’ye geçer. Medine günlerinde son derece takatten düşer, çektiÄŸi büyük ızdırap artık tahammül edilmez bir hal alır ve hastalanarak yataÄŸa düşer.

Bütün hayatını ülkesinin milli bağımsızlığına adayan, askeri dehasını bütün dünyaya ve bizzat ebedi düşmanı Rus yüksek makamlarına dahi kabul ettiren, adını dünya tarihine "gelmiÅŸ geçmiÅŸ en büyük gerilla lideri" olarak yazdıran Ä°mam Åžamil 4 Åžubat 1871’de 74 yaşında iken hayata gözlerini yumar.

teÅŸekkur ederim.