FORUM112

DERS : Fen Bilgisi SINIF : 8.SINIFLAR SÃœRE : 40’+ 40’
KONU : ÃœNÄ°TE III: GENETÄ°K
d) Kalıtım İnsanda Cinsiyeti de Belirler
AMAÇ : Kalıtım alanındaki yeni gelişmeleri, genetikle ilgili yapılan çalışmaları kavramalarını amaçlar
ARAÇ : Liselere hazırlık kitapları,ders kitabı.
METOT : Anlatım,soru-cevap.
DAVRANIŞ : 15. Kalıtsal hastalıkların da genler tarafından taşındığını örnek problemler çözerek açıklar.
KALITSAL HASTALIKLAR
İnsanlarda tüm kalıtsal karakterler kromozomlar üzerindeki genler tarafından yavruya iletilir. Bazı hastalıklar X veya Y kromozomları üzerinden taşınırlar. Bazıları gizli kalabilir.
Bu kalıtsal hastalıkların bazıları Renk körlüğü (Daltonizm),Hemofili, Mongolizmdir,down sendromu,orak hücre kansızlığı

RENK KÖRLÜĞÜ : Kırmızı ve yeşil rengi ayıramaz. X kromozomuna bağlı bir çekinik gen olduğundan Genellikle erkeklerde görülür.
Kız çocuğunun renk körü olabilmesi için hem ana hem babadan renk körlüğü genini alması gerekir. Kadınlar genellikle taşıyıcı rolündedir
Ancak erkek bu özelliği taşıyorsa kesinlikle renk körü olur.

HEMOFOLİ : Kanın pıhtılaşması hastalığıdır. (X) kromozomundaki çekinik bir gen tarafından taşınır. Hastalık ya pıhtılaşmama yada geç pıhtılaşma şeklinde olur. Hemofili hastalarının en küçük kanamada doktora başvurmaları gerekir.

MONGOLİZM : Normal kromozom sayısı 46 dan bir fazla olan
(47 kromozom)İnsanlarda görülür. Geri zekalılık oluşumudur.

DOWN SENDROMU : Mayoz bölünme sırasında gamet denilen üreme hücrelerine kromozomlar eşit gitmezse yavrularda bozukluklar ortaya çıkar. Kısaca kromozom fazlalığı vardır. Bu çocuklar geri zekalıdır. 18-20 yaşına kadar yaşar.

ORAK HÜCRE KANSIZLIĞI : Akdeniz ülkelerinde görülür. DNA üzerindeki nükleotidin değişmesiyle ortaya çıkar. Ayrıca Turner, Kleinfelter kalıtsal hastalıklardır.

ÖRNEK 1 : Renk körlüğü bakımından taşıyıcı anne ile sağlam babanın çocukları nasıl olur ?
ÇÖZÜM :

ANA DÖL XT XY
GAMETLER X T X Y
F1 DÖL (genotip) XX XY XT YT
F1 DÖL (fenotip) %25 sağlam Kadın,%25 sağlam erkek,
%25 taşıyıcı kadın,%25 renk körü erkek olabilir.

ÖRNEK 2 : Ren k körü bir kadınla sağlam bir erkeğin çocuklarında renk körlüğü görülme yüzdesi nedir ?
ÇÖZÜM :

ANA DÖL RR XY
GAMETLER R R X Y
F1 DÖL (genotip) XR YR XR YR
F1 DÖL (fenotip) Kızlarda %50 ,erkeklerde %100 oranında olur.

ÖRNEK 3: Sağlıklı bir anne ile renk körü babanın bir kız ve bir erkek çocukları oluyor. Çocukların her ikisi de renk körü olduğuna anne ve babanın genotiplerini bulunuz.
ÇÖZÜM:
ANA DÖL XR RY
GAMETLER X R R Y
F1 DÖL (genotip) XR XY RR YR
F1 DÖL (fenotip) %25 taşıyıcı kadın, %25 sağlam erkek
%25 renk körü kadın, %25 renk körü erkek
Kız çocukta iki tane ren körü geni olduğundan (RR) biri anneden diğeri babadan gelmiştir. Erkek çocuk da ise Y gen babadan geldiğinden, R genini anneden almıştır. O halde annenin genotipi XR babanın genotipi
YR olur.

Örnek 4 : Hemofili olan baba ile sağlam annenin çocuklarının hemofili olma oranı nedir ?
ÇÖZÜM:

ANA DÖL XX HY
GAMETLER X H Y
F1 DÖL (genotip) XH XY
F1 DÖL (fenotip) %50 taşıyıcı anne, %50 sağlam erkek
Çocukların hemofili olma olasılığı yoktur.

ÖRNEK 5 : hemofili geni taşıyan melez bir anne ile sağlıklı babanın çocuklarında hemofili görülme oranı nedir ?
ÇÖZÜM:

ANA DÖL XH XY
GAMETLER X H X Y
F1 DÖL (genotip) XX XY XH HY
F1 DÖL (fenotip) %25 sağlam kadın, %25 sağlam erkek
%25 taşıyıcı kadın , %25 hemofili erkek

ÖRNEK 6 : Hemofili baba ile taşıyıcı annenin çocuklarında hemofili görülme oranı nedir ?
ÇÖZÜM :

ANA DÖL XH HY
GAMETLER X H H Y
F1 DÖL (genotip) XH XY HH HY
F1 DÖL (fenotip) %25 taşıyıcı kadın, %25 sağlam erkek
%25 hemofili kadın, %25 hemofili erkek




DEÄžERLENDÄ°RME :
1. Kalıtımsal hastalıklar nelerdir ?
2. Renk körlüğü nedir ?
3. Hemofili nedir ?