FORUM112

Aspirin, keÅŸfedildiÄŸi günden bu yana tıp dünyasında ÅŸaÅŸkınlık yaratıyor. Her geçen gün yeni bir hastalığa iyi geldiÄŸi belirlenen 108 yıllık Aspirin’in gerçek öyküsü daha eski: Aspirin, tam 3 bin 500 yıl önceye kadar gidiyor.

Tıp tarihçileri 1897 yılını Aspirin’in doÄŸum yılı olarak gösteriyor ancak, insanlık tarihinin en iyi bilinen ilacının coÅŸkulu öyküsü 3 bin 500 yıl önce baÅŸladı. Yazılı kayıtlara göre M.Ö. 2’nci yüzyılda romatizma ve sırt aÄŸrısı için kurutulmuÅŸ mersin aÄŸacı yapraklarından enfüzyon yapılması tavsiye ediliyordu. Bin yıl sonra tıbbın babası Hipokrat ateÅŸ ve aÄŸrı için reçetesine söğüt aÄŸacı kabuÄŸundan ekstre edilen suyu yazdı. Bu, suda bulunan ve aÄŸrıyı hafifleten madde salisilik asitti. Orta çaÄŸda doktorlar Hipokrat’ın bu tedavisini unuttu ancak halk söğüdü seviyordu. Bitkilere meraklı otacı kadınlar, söğütlerin kabuklarını toplar, kaynatır, aÄŸrı ve ateÅŸten ÅŸikayeti olanlara verirlerdi.


MELON ÅžAPKALI KÄ°MYAGER


Suskun dönem, 1763’e kadar sürdü. Bu tarihten sonra söğütten elde edilen salisilik asit etkin maddeli ilaçlar yazıldı hastalara. Ancak tadı acı, yan etkileri ağırdı. AÄŸrılara iyi geliyor ancak kokusu ve yan etkileri daha da hasta ediyordu.


Bu dertten mustarip biri de Bayer’de çalışan bilim adamı Dr. Felix Hoffmann’in babasıydı. Romatoid artrit (eklemlerin iç yüzlerini etkileyen iltihabi bir hastalık) yüzünden salisilik asitli ilaçlar kullanan baba Hoffmann yatalak olmuÅŸtu. Dr. Hoffmann, tıp tarihinin en büyük buluÅŸunu, babasının acılarını dindirmek için yaptı; salisilik asiti, asetilsalisilik asite (ASA) çevirdi. Bayer, iki yıl sonra 20’nci yüzyılın evrensel iksiri olarak adlandırılacak Aspirin’i üretmeye baÅŸladı. Aspirin yoksulların satın alacağı kadar ucuz ve kolay bulunan bir ilaç oldu. Ä°nsanları grip salgınlarından korudu. AÄŸrı kesici deyince akla Aspirin geldi.


Harika ilaç, 1971’e kadar bir sır olarak kaldı. Aspirin’i herkes biliyor ama kimse anlamıyordu; vücuda etkisi hiç bilinmiyordu. Aspirin’in aÄŸrıyı nasıl etkilediÄŸini Prof. John R. Vane buldu. Bu Vane’e Nobel Ödülü ile Sir unvanı kazandırdı.


Tıp bilimi doğal iyileşme sürecini desteklemek ve hastanın ağrısını gidermek için tedavi uygulamaktan oluşmaktaydı. Ateşi düşürmek, iltihabı iyileştirmek ve ağrıyı azaltmak ya da ortadan kaldırmak için prostaglandinlerin üretimini önlemek gerekiyordu.


Aspirin’in yaptığı tam da buydu iÅŸte. Bu bulgu, Aspirin üzerine yapılan araÅŸtırmaları tetikledi. Bugün yılda 500 Aspirin araÅŸtırması yayınlanıyor. AraÅŸtırmalar aÄŸrıya ve soÄŸuk algınlığına iyi geldiÄŸi bilinen ilacın her geçen gün baÅŸka bir etkisini ortaya çıkarıyor.


ASPÄ°RÄ°N’Ä°N YOL HARÄ°TASI ÇİZÄ°LDÄ°


Ä°ngiliz bilimadamı Dr. Derek Gilroy da 24 yıl sonra Aspirin’in baÅŸka bir etki mekanizmasını ortaya koydu. Bayer’in düzenlediÄŸi ‘Uluslararası Aspirin Ödülü’nü bu yıl alan Ä°ngiliz bilim insanı Dr. Gilroy, ilacın etkin maddesi asetilasilik asidin (ASA), enflamasyonu (ateÅŸ, aÄŸrı, ÅŸiÅŸlik ve kızarıklık) nasıl engellediÄŸini açıklayarak aldı. Gilroy, Aspirin’in nitrik oksidin (NO) üretimini uyararak enflamasyonları engellediÄŸini buldu. Böylece 108 yaşındaki ASA’nın bugüne dek çok iyi bilinmeyen biyolojik etkisini açıklayan Gilroy’un bulgularının, ASA’nın diÄŸer endikasyonlarının bulunmasına hız kazandıracağı bekleniyor. Bilim çevreleri, buluÅŸu 108 yıl sonra ASA’nın çok sayıdaki biyolojik aktivitelerinin sadece bazılarının incelenmiÅŸ olduÄŸunu gösterdiÄŸini belirtiyor ve Aspirin’in yol haritasının çizildiÄŸini söylüyor.


Mucizevi küçük beyaz ilaç


Halk arasında ‘Her derde deva’ olarak bilinen Aspirin etkileri:


Aspirin’in etkin maddesi ASA, soÄŸuk algınlığı aÄŸrılarını hafifletiyor, ateÅŸi düşürüyor.


Yüksek risk altındaki erkek ve kadınlarda kalp-damar hastalıklarından korunması için günde 75-120 mg ASA kullanmaları öneriliyor. ABD’de 10 yaşından büyük çocuklara koruma amaçlı günde 75 mg Aspirin veriliyor.


Kadınların yüzde 80’inden fazlasında görülen, tekrarlayan gerilim tipi baÅŸ aÄŸrılarını ASA’nın hızlı ve emniyetli bir ÅŸekilde hafifletiyor.


BaÅŸ, diÅŸ, mafsal aÄŸrıları, iltihaplanma, enfarktüs gibi birçok hastalığa karşı kullanılan ‘süper hap’ın her gün düşük dozda alındığında kanı sulandırarak, pıhtılaÅŸmayı önlediÄŸi ve bu nedenle kalp krizi riskini azalttığı kesinlik biliniyor.


Beyin kanaması geçiren kişilerin iki hafta boyunca Aspirin almalarının da fayda sağladığı açıklandı.


Yapılan araÅŸtırmalarda Aspirin’in bağırsak kanseri, hatta akciÄŸer kanseri tehlikesini de büyük ölçüde azalttığı ortaya çıktı.


Tüm bunlara raÄŸmen bilimadamları, doktor kontrolü dışında sürekli ve fazla miktarda Aspirin alınmaması gerektiÄŸine dikkat çekiyorlar. Doktorlar, fazla miktarda ve uzun süre alınan Aspirin’in, bazı kiÅŸilerde mide ve bağırsak kanamasına yol açabileceÄŸini, gençlerde beyin ve karaciÄŸerde tahribata sebep olabileceÄŸini dile getirerek, alerjik yan etkilerinin ortaya çıkabileceÄŸini söylüyorlar.


Aspirin’in koruyucu dozu tartışması


Aspirin’i nasıl almalıyız, her gün mü, yoksa gün aşırı mı? Ya miktarı ne kadar olmalı? Bugünlerde iki günde bir alınan ‘81 miligramlık’ Aspirin’in kalp ve damar hastalıklarından korunmanın en iyi yolu olduÄŸu konuÅŸuluyor. Ancak doktorlar gün aşırı kullanıma sıcak bakmıyor. Günaşırı kullanımın kafa karıştırabileceÄŸi ve doz atlamasına neden olunabileceÄŸinden bazı hekimler tarafından her gün alınması öneriliyor.